زېلېنسكىي بىۋاسىتە پۇتىنغا خىتابەن يازغان ئوچۇق خېتىدە يۈز تۇرانە كۆرۈشۈشنى تەلەپ قىلدى.
پەيشەنبە كۈنى يېزىلغان بۇ خەت، 2022-يىلى باشلانغان رۇسىيە-ئۇكرائىنا ئۇرۇشىدىن بۇيان زېلېنسكىينىڭ بىۋاسىتە پۇتىنغا قارىتىپ يازغان تۇنجى ئوچۇق خېتى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. خەتتە رۇسىيە رەھبىرىنىڭ 26 يىللىق ھوقۇق تۇتۇش دەۋرىگە قارىتا كەڭ دائىرىلىك تەنقىدلەر ئورۇن ئالدى.
زېلېنسكىي ئامېرىكانىڭ ئالدىنقى قاتاردىكى نىشانلىرىنىڭ ئۆزگەرگەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىپ، ترامپ ھۆكۈمىتىنىڭ دىققىتىنى ئىران ئۇرۇشىغا مەركەزلەشتۈرگەنلىكىنى، ئۇلارنىڭ ئۇكرائىنا ئۇرۇشىنى ئاخىرلاشتۇرۇش مەسىلىسىگە قايتىپ كېلىشىنى كۈتۈپ تۇرۇشنىڭ خاتا بولىدىغانلىقىنى بىلدۈردى ۋە: «بىر قېتىملىق كۆرۈشۈش ئۆتكۈزۈشنى تەكلىپ قىلىمەن» دېدى.
زېلېنسكىي ئۇكرائىنانىڭ تەرەققىي قىلدۇرۇلغان ئۇزۇن مۇساپىلىك زەربە بېرىش ئىقتىدارى سايىسىدا رۇسىيەنىڭ ئىلگىرىلىشىنى قىيىنلاشتۇرغانلىقى، جەڭ مەيدانىدا قايتىدىن بەزى ئەۋزەللىكلەرگە ئېرىشىشكە باشلىغانلىقى ھەققىدىكى قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويۇش ئارقىلىق ئۇرۇشنىڭ تىزگىنىنى قولىدا تۇتۇۋاتقاندەك تۇيغۇ پەيدا قىلىشقا ئۇرۇندى.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا موسكۋا، كىيېۋنىڭ قورال-ياراق يېتىشمەسلىك ئەھۋالىدىن ۋە باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا ھۇجۇملىرى ئالدىدىكى ئاجىزلىقىدىن پايدىلىنىشقا ئۇرۇنۇپ، ئۇكرائىنا مىقياسىدا ۋەيران قىلغۇچ ھاۋا ھۇجۇملىرىنى كۈچەيتتى.
زېلېنسكىي سۆھبەتلەرنىڭ بىتەرەپ بىر ئۈچىنچى دۆلەتتە ئۆتكۈزۈلۈشى مۇمكىنلىكىنى، ساھىبخان دۆلەت سۈپىتىدە نە موسكۋا، نە كىيېۋنىڭ ئەمەس، بەلكى شىۋېيتسارىيە، تۈركىيە ياكى ئەرەب دۆلەتلىرىنى مۇزاكىرىلەر ئۈچۈن ساھىبخانلىق قىلىشى مۇمكىن بولغان نامزات دۆلەتلەر دەپ كۆرسەتتى.
زېلېنسكىي خېتىدە: «مۇھىم مەسىلىلەرنى ھەل قىلىدىغانلار رەھبەرلەردۇر. بۇ ھەمىشە شۇنداق بولۇپ كەلگەن ۋە باشتىن-ئاخىر شۇنداق بولىدۇ. مۇنداق بىر كۆرۈشۈش ئۈچۈن ئېنىق بىر ۋاقىت بەلگىلەشنى تەكلىپ قىلىمەن» دېدى.
ئۇكرائىنا ئىستىخباراتىغا ئاساسلانغاندا، رۇسىيەنىڭ ئۇرۇشنى 2027 ۋە 2028-يىللىرىغىچە ئۇزارتىش پىلانىنى ئويلىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن ئۇكرائىنا پىرېزىدېنتى، رۇسىيەنىڭ قۇرۇقلۇق ھەرىكىتى بىلەن ئەمەلگە ئاشۇرالمىغان مەقسىتىنى ھەر كۈنى كۈنسېرى كۆپ تايىنىۋاتقان باللىستىك باشقۇرۇلىدىغان بومبا ھۇجۇملىرى ئارقىلىق ئىشقا ئاشۇرۇشقا ئۇرۇنۇۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.
ئېغىرلىشىۋاتقان زېرىكىش كەيپىياتى
زېلېنسكىي يەنە موسكۋانى بېلورۇسىيەنى توقۇنۇشقا تېخىمۇ شىددەت بىلەن تارتىشقا ئۇرۇنۇش ۋە رۇسىيە تەرىپىدىن قوللىنىۋاتقان بۆلگۈنچى مولداۋىيەنى تىرانسنىستىرىيە ئەتراپىدىكى ۋەزىيەتنى مۇقىمسىزلاشتۇرۇشقا تىرىشىش بىلەن ئەيىبلىدى.
ئۇكرائىنا رەھبىرى رۇسىيەنىڭ ئۇرۇشنىڭ بەدىلىنى كۈنسېرى ئېغىر ھېس قىلىۋاتقانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، بۇنىڭ ئىسپاتى سۈپىتىدە رۇسىيە تۇپراقلىرىنىڭ ئىچكىرىلىرىدىكى ئۇچقۇ ھۇجۇملىرىنى، ئىقتىسادىي بېسىمنى، يېقىلغۇ قىسچىلىقىنى، ئۆرلەۋاتقان باھالارنى ۋە تېخىمۇ كۆپ ھەربىي سەپەرۋەرلىككە بولغان ئېھتىياجنى كۆرسەتتى.
زېلېنسكىي پەقەت ماي ئېيىدىلا رۇسىيەنىڭ 30،000 دىن ئارتۇق ئەسكىرىنىڭ ئۆلگەنلىكىنى ياكى ئېغىر يارىلانغانلىقىنى دەۋا قىلىپ، ئۇكرائىنانىڭ بۇ جەڭ مەيدانىدىكى تالاپەتلەرگە ئالاقىدار «ۋىدېئولۇق پاكىتلىرى»نىڭ بارلىقىنى ۋە بۇ سەۋىيەدىكى تالاپەتنىڭ ئايلارچە داۋاملاشقانلىقىنى بىلدۈردى.
زېلېنسكىي يەنە «ئىجابىي تالاپەت نىسبىتى» دەپ تەسۋىرلىگەن ئەھۋالغا قارىماي، ئۇكرائىنانىڭمۇ ئازابلىق يوقىتىشلارغا دۇچ كېلىشنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقانلىقىنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى.
مۇزاكىرىلەر جەريانىدا تولۇق بىر ئۇرۇش توختىتىشنى يولغا قويۇشقا تەييار ئىكەنلىكلىرىنى ۋە توقۇنۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇش يۆنىلىشىدىكى تۇنجى قەدەم سۈپىتىدە تەرەپلەرنىڭ بارلىق تۇتقۇنلارنى ئۆزئارا قويۇپ بېرىش شەكلىدىكى تۇتقۇن ئالماشتۇرۇشنى تەكلىپ قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن زېلېنسكىي، بۇنىڭدىن باشقا ئۇرۇش جەريانىدا ئۇكرائىنادىن ئېلىپ كېتىلگەن پۇقرالار ۋە بالىلارنىڭ قايتۇرۇلۇشىنى تەلەپ قىلدى.
زېلېنسكىي يەنە: «دۇنيا، سىز ئۇزۇن زاماندىن بۇيان ئۈمىد قىلغاندەك ئۇكرائىنادىن زېرىكىپ قالغىنى يوق. بىراق رۇسىيەگە قارىتا زېرىكىش ھېسسىياتى كۈنسېرى ئېشىۋاتىدۇ» دېگەنلەرنى قەيت قىلدى.
ئامېرىكانىڭ دىققىتى ئىراندا
زېلېنسكىي چارشەنبە كۈنى ناتو باش كاتىپى مارك رۇتتېنىڭ زىيارىتى جەريانىدا ئامېرىكانىڭ قىزىقىشىنىڭ ئازايغانلىقىدىن ئەپسۇسلىنىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ: «بۈگۈن دىققەت مەركىزىدە بىز يوق. ئىران ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرى ئۈچۈن بىرىنچى نومۇرلۇق تېما، ئۇنىڭدىن كېيىن ئۇكرائىنا مەسىلىسى كېلىدۇ. ئەپسۇسكى، بىز بۇ ئۇرۇش ئۆچىرىتىدە تۇرۇپ قالدۇق» دېگەنىدى.
رۇسىيە پىرېزىدېنتى پۇتىن پەيشەنبە كۈنى سانت پېتېربۇرگدا چەت ئەللىك مۇخبىرلارغا ئوخشاش قاراشنى بىلدۈرۈپ: «ھەممىمىز كۆرەلەيمىز ۋە چۈشىنەلەيمىزكى، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى دىققىتىنى بۇرۇشقا مەجبۇرلىنىۋاتىدۇ ۋە ھەممىدىن بۇرۇن مۇشۇ مەسىلە بىلەن شۇغۇللىنىۋاتىدۇ» دېدى.
يەنە بىر تەرەپتىن، ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ زېلېنسكىي ئۈچۈن كۆرۈشۈشنىڭ «ئاجايىپ ياخشى» بولىدىغانلىقىنى بىلدۈردى؛ ئۇ ئاقسارايدىكى ئىشخانىسىدا مۇخبىرلارغا قىلغان سۆزى جەريانىدا: «بەلكىم كۆرۈشۈشنى ئويلىشىۋاتقانلىقىدىن خۇشالمەن. مېنىڭچە بۇنىڭدا بىزنىڭ تۆھپىمىز زور. مېنىڭچە ئۇلارنىڭ كۆرۈشۈشى ئاجايىپ ياخشى بولىدۇ. كۆرۈشۈشلىرى كېرەك — بۇ ئىشنى بىر تەرەپ قىلىشلىرى لازىم» دېدى.
ترامپ ۋەزىپىگە ئولتۇرغاندىن كېيىنكى بىر كۈن ئىچىدە ئۇكرائىنا ئۇرۇشىنى ئاخىرلاشتۇرىدىغانلىقىغا ۋەدە بەرگەن ئىدى. گەرچە ھەر ئىككى تەرەپنى توقۇنۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇشقا قىستاۋاتقان بولسىمۇ، ترامپنىڭ دىققىتىنى زور دەرىجىدە ئامېرىكا ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ ئىرانغا قارشى ئېلىپ بېرىۋاتقان ئۇرۇشى ئىگىلىۋالدى.
ترامپ ئۇكرائىنا ۋە رۇسىيە ھەققىدە تەپسىلاتلارغا كىرمەستىن: «ئىككى تەرەپ تەڭ يول قويىدۇ، بۇ يول قويۇشلارنى مەن تەكلىپ قىلدىم، بىلىسىلەر، بۇ مەسىلىدە بىزنىڭمۇ زور تۆھپىمىز بار» دېدى.
