نۆۋەتچى رەئىس دۆلەت ئەزەربەيجان ساھىبخانلىقىدا ئۆتكۈزۈلىدىغان بۇ قېتىملىق يىغىنغا كېڭەشكە ئەزا دۆلەتلەر، كۆزەتكۈچى دۆلەتلەر شۇنداقلا خەلقئارالىق تەشكىلاتلارنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ۋەكىللىرى قاتنىشىدۇ. يىغىننىڭ ئاساسىي نىشانى — ئاسىيادىكى رايونلار ئارا باغلىنىشنى كۈچەيتىش، رەقەملەشتۈرۈش قەدىمىنى تېزلىتىش ۋە سىجىل تەرەققىياتنى ئىلگىرى سۈرۈشتىن ئىبارەت.
يىغىن كۈنتەرتىپىدە مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە «باكۇ خىتابنامىسى»نى ماقۇللاش، ئىش ئورنىدىكى ساغلاملىق ۋە بىخەتەرلىككە دائىر رەسمىي رامكىنى تۇرغۇزۇش، شۇنداقلا لائوسنىڭ كېڭەشكە يېڭى ئەزا بولۇپ كىرگەنلىكىنى رەسمىي ئېلان قىلىش قاتارلىق مۇھىم ئىشلار كۈتۈلمەكتە.
پەيشەنبە كۈنى يىغىندا سۆز قىلىدىغان فىداننىڭ، نۆۋەتتىكى دۇنياۋى كىرىزىسلەر ۋە مۇرەككەپ گېئوسىياسىي قىيىنچىلىقلارغا تاقابىل تۇرۇشتا ئۆزئارا مەسلىھەتلىشىش، ئورتاق تونۇش ھاسىل قىلىش ۋە ئىشەنچ تۇرغۇزۇشقا، شۇنداقلا رايوندىكى دۆلەتلەرنىڭ ئورتاق مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئېلىشىغا تايانغان چارىلەرنى تېپىپ چىقىشنىڭ نەقەدەر زۆرۈرلۈكىنى كۈچلۈك تەكىتلىشى مۆلچەرلەنمەكتە. بۇنىڭدىن سىرت، ئۇنىڭ بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنى يادرو قىلغان كۆپ تەرەپلىك دىپلوماتىيە تۈزۈلمىسىنى قوغداپ قېلىشقا چاقىرىق قىلىشىمۇ تەخمىن قىلىنماقتا.
فىداننىڭ نۇتۇقىدا يەنە، ئىسرائىلىيەنىڭ غەززەدە ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلمىشلىرى ئۈستىدە توختىلىپ، يەھۇدىي كۆچمەنلىرىنىڭ قانۇنسىز ئولتۇراق رايونلارنى كېڭەيتىشىنى ھەمدە پەلەستىنلىكلەرگە يەتكۈزۈلىدىغان ئىنسانپەرۋەرلىك ياردەم بۇيۇملىرىغا قويۇلغان ئىنسان قېلىپىدىن چىققان ئېغىر چەكلىمىلەرنى قاتتىق ئەيىبلىشىمۇ كۈتۈلمەكتە.
تەشكىلىي ئۆزگىرىش
تاشقى ئىشلار مىنىستىرى فىدان ئاسىيا قىتئەسىدىكى ئىقتىسادىي بىر گەۋدىلىشىش مۇساپىسىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشنى ئاكتىپ تەشەببۇس قىلىپ، تۈركىيە ھۆكۈمىتى كۈچلۈك قوللاپ كېلىۋاتقان «ئوتتۇرا كارىدور» ۋە «تەرەققىيات يولى» قاتارلىق ئىستراتېگىيەلىك ئۇل ئەسلىھە تەشەببۇسلىرىنىڭ رايون ئۈچۈن قانچىلىك مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ. ئۇنىڭ قىتئەلەر ئارا سودا يوللىرىنى تېخىمۇ راۋانلاشتۇرۇش مەقسىتىدە، «ئوتتۇرا كارىدور»نى خىتاينىڭ «بىر بەلباغ، بىر يول» تەشەببۇسى بىلەن ئۈنۈملۈك ماسلاشتۇرۇشنى ياقلىشى كۈتۈلمەكتە.
شۇنىڭ بىلەن بىرگە، فىداننىڭ سۈنئىي ئەقىل ساھەسىدە دۆلەتلەرنىڭ رەقەملىك ئىگىلىك ھوقۇقىنى قوغدايدىغان، شۇنداقلا ئىنسانلارنىڭ مەنپەئەتىنى مەركەز قىلغان تەرەققىيات ئۇسۇلىنى قوللىنىشقا چاقىرىشى مۆلچەرلەنمەكتە. ئۇ يەنە تۈركىيەنىڭ ب د ت كىلىمات ئۆزگىرىشى يىغىنىغا (COP31) ساھىبخانلىق قىلىش ۋە رىياسەتچىلىك قىلىش سالاھىيىتى بىلەن كىلىماتنى قوغداشقا دائىر ۋەدىلىرىنى يەنە بىر قېتىم تەكرارلايدۇ.
ئەسلىدە بىر دىيالوگ سۇپىسى سۈپىتىدە قۇرۇلغان بۇ كېڭەشنىڭ نۆۋەتتىكى 28 ئەزا دۆلىتى ئاسىيا قىتئەسىنىڭ تەخمىنەن %90 زېمىنىنى ۋە يەرشارى ئومۇمىي نوپۇسىنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنى قاپلايدۇ. ئەزەربەيجان ئۆزىنىڭ 2024-يىلىدىن 2026-يىلىغىچە بولغان نۆۋەتچى رەئىسلىك مەزگىلىدە، بۇ كېڭەشنى تولۇق قۇرۇلمىغا ئىگە، كۈچلۈك بىر خەلقئارالىق تەشكىلاتقا ئايلاندۇرۇش مۇساپىسىگە يېتەكچىلىك قىلماقتا.
مەزكۇر كېڭەشنىڭ تۇنجى قۇرغۇچى ئەزالىرىنىڭ بىرى بولغان تۈركىيەمۇ ئىلگىرى، يەنى 2010-يىلىدىن 2014-يىلىغىچە نۆۋەتچى رەئىسلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن ئىدى. نۆۋەتتە تۈركىيە كېڭەش ئىچىدە ھەربىي ۋە سىياسىي ھەمكارلىقنى كۈچەيتىش، خەلقئارالىق تېررورلۇققا قارشى بىرلىكتە كۈرەش قىلىش ۋە سودا-ئىقتىسادىي ئالاقىنى راۋاجلاندۇرۇش قاتارلىق ھالقىلىق ساھەلەردە ماسلاشتۇرغۇچىلىق ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالماقتا.
