دىياربەكىردىكى سۇرپ گىراگوس ئەرمەن چېركاۋى ۋەخپىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى ئوھاننېس گافۇر ئوھانيان، ئەنقەرە بىلەن يېرېۋان مۇناسىۋىتىنى نورماللاشتۇرۇش قەدىمىدىن تولىمۇ مەمنۇن ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالدى. ئۇ ئانادولۇ خەۋەر ئاگېنتلىقىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغاندا: «ئەرمېنىيە بىلەن تۈركىيەنىڭ ئۆزئارا يېقىنلىشىشىغا ئىنتايىن ئىجابىي باھا بېرىمىز» دېدى.
ئوھانيان بۇ سۆزلەرنى يەتتە نەپەر تۈرك ۋە يەتتە نەپەر ئەرمەن مۇخبىر دىياربەكىرنىڭ تارىخىي سۇر رايونىغا جايلاشقان مەزكۇر چېركاۋنى زىيارەت قىلغان پەيتتە ئېيتتى. بۇ قېتىمقى زىيارەت ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتىنىڭ نورماللىشىش جەريانىغا يېقىندىن مەدەت بېرىش مەقسىتىدە، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ مەبلەغ چىقىرىشى بىلەن ئورۇنلاشتۇرۇلغان ئاخبارات ساياھىتى دائىرىسىدە ئېلىپ بېرىلدى.
ئۇ سۆزىدە يەنە: «بۇ خىل زىيارەت ۋە پائالىيەتلەر قانچە كۆپەيسە، ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى دوستلۇق رىشتىسىمۇ شۇنچە مۇستەھكەملىنىدۇ، دەپ ئىشىنىمىز. شۇنداقلا چېگرالارنىڭمۇ بالدۇرراق ئېچىلىشىنى ئۈمىد قىلىمىز» دېدى.
نۆۋەتتە تۈركىيە بىلەن ئەرمېنىيە ئوتتۇرىسىدا رەسمىي دىپلوماتىك مۇناسىۋەت يوق بولۇپ، ئىككى تەرەپنىڭ قۇرۇقلۇق چېگراسىمۇ 1993-يىلىدىن تارتىپ تاقاق ھالەتتە تۇرماقتا. شۇنداقتىمۇ، ئىككى دۆلەت 2021-يىلىنىڭ ئاخىرىدا مۇناسىۋەتنى نورماللاشتۇرۇش قەدىمىنى بېسىپ، تۈركىيەنىڭ سابىق باش ئەلچىسى سەردار قىلىچ بىلەن ئەرمېنىيە پارلامېنتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى رۇبېن رۇبىنىياننى ئالاھىدە ۋەكىللىككە تەيىنلىگەنىدى.
تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى ماي ئېيىدا، چېگرانى قايتىدىن ئېچىشقا دائىر تېخنىكىلىق ۋە مەمۇرىي خىزمەتلەرنىڭ ئىزچىل داۋاملىشىۋاتقانلىقىنى، شۇنداقلا بىۋاسىتە سودىغا مۇناسىۋەتلىك تەييارلىق خىزمەتلىرىنىڭ تولۇق تاماملانغانلىقىنى بىلدۈرگەنىدى.
ماي ئېيىنىڭ بېشىدا ئەرمېنىيەدە زىيارەتتە بولغان تۈركىيەنىڭ مۇئاۋىن جۇمھۇر رەئىسى جەۋدەت يىلمازنىڭ ئۇچرىشىشلىرى جەريانىدا، ئىككى تەرەپ چېگرا رايونىغا جايلاشقان، ئوتتۇرا ئەسىردىن يادىكار قالغان تارىخىي «ئانى كۆۋرۈكى»نى بىرلىكتە رېمونت قىلىپ ئەسلىگە كەلتۈرۈش بويىچە ئۆزئارا چۈشىنىش كېلىشىمى ئىمزالىغان. ئۇنىڭدىن باشقا، جۇمھۇر رەئىس رەجەپ تاييىپ ئەردوغان بىلەن ئەرمېنىيە باش مىنىستىرى نىكول پاشىنيانمۇ ئۆتكەن ئايدا نىيۇيوركتا چاقىرىلغان ب د ت ئومۇمىي كېڭىشى يىغىنى دائىرىسىدە ئۇچرىشىپ، مۇناسىۋەتلەرنى نورماللاشتۇرۇش جەريانى، سودا ۋە ئىقتىسادىي ئالاقىلەر ھەمدە رايونلۇق قاتناش باغلىنىشى قاتارلىق مەسىلىلەر ئۈستىدە چوڭقۇر مۇزاكىرە ئېلىپ بارغان.
چېركاۋ دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئەرمەنلەرنى بىر يەرگە جەم قىلماقتا
ئوھانياننىڭ تونۇشتۇرۇشىچە، دىياربەكىردىكى ئەرمەن جامائىتى تەخمىنەن 60–65 كىشىدىن تەركىب تاپقان. گەرچە ئۇلارنىڭ سانى ئاز بولسىمۇ، ئەمما مەزكۇر چېركاۋنى مەركەز قىلغان دىنىي ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇشى ئۈزۈلمەي داۋاملىشىپ كەلمەكتە.
ئۇ بۇ ھەقتە توختىلىپ: «بۇ يەردە مۇقىم تۇرۇپ خىزمەت قىلىدىغان دىنىي خادىمىمىز بولمىغاچقا، چوڭ-چوڭ دىنىي بايراملارغا توغرىلاپ يىلدا تەخمىنەن سەككىز قېتىمدىن ئون قېتىمغىچە ئىبادەت مۇراسىمى ئۆتكۈزىمىز» دېدى.
ئوھانيان يەنە 800 يىللىق ئۇزۇن تارىخقا ئىگە سۇرپ گىراگوسنىڭ ئوتتۇرا شەرقتىكى كۆلىمى ئەڭ چوڭ ئەرمەن چېركاۋى ئىكەنلىكىنى، بۇ جاينى ئەرمېنىيەدىن كەلگەنلەرلا ئەمەس، بەلكى ياۋروپا ۋە ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدىكى ئەرمەن دىياسپوراسىدىن كەلگەنلەرنىڭمۇ دائىم زىيارەت قىلىپ تۇرىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇزۇن يىللار تاشلىنىپ قالغان بۇ چېركاۋ ئەسلىدە يەرلىك ۋەخپىنىڭ باشلامچىلىقىدا، مەدەنىيەت ۋە ساياھەت مىنىستىرلىقىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تۈركىيە دۆلەت ئورگانلىرىنىڭ يېقىندىن ياردەم بېرىشى بىلەن ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈپ، قايتىدىن ئىبادەتكە ئېچىۋېتىلگەنىدى. بىراق، 2015-يىلى سۇر رايونىدا پ ك ك تېررورلۇق تەشكىلاتى بىلەن بولغان توقۇنۇشلاردا چېركاۋ يەنە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان. كېيىنچە ۋەخپىلەر باش ئىدارىسىنىڭ ماسلاشتۇرۇشى، شۇنداقلا مۇھىت، شەھەرچىلىك ۋە كېلىمات ئۆزگىرىشى مىنىستىرلىقىنىڭ مەبلەغ ئاجرىتىشى بىلەن قايتا رېمونت قىلىنىپ، ئارىدىن يەتتە يىل ئۆتكەندىن كېيىن يەنە بىر قېتىم ئىبادەتكە ئېچىلغان.
ئىككىنچى تارىخىي چېركاۋنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش داۋاملاشماقتا
مەزكۇر ۋەخپىگە تەۋە يەنە بىر ئىبادەتخانا — ئەلىپاشا مەھەللىسىگە جايلاشقان تەخمىنەن 500 يىللىق تارىخقا ئىگە سۇرپ ساركىس چېركاۋىمۇ ئۆز جامائىتى بولمىغانلىقتىن، ئۇزۇن مەزگىل قارىغۇچىسىز قېلىپ خارابىلىككە ئايلىنىپ قالغانىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە، 2023-يىلى فېۋرالدا يۈز بەرگەن، مەركىزى قاھرامانماراش بولغان كۈچلۈك يەر تەۋرەشلەردىمۇ بۇ چېركاۋ خېلى زىيانغا ئۇچرىغان.
مەدەنىيەت ۋە ساياھەت مىنىستىرلىقىنىڭ ياردەم مەبلىغى بىلەن، چېركاۋنى قايتا رېمونت قىلىپ ئەسلىگە كەلتۈرۈش خىزمىتى 2024-يىلى رەسمىي باشلانغان. ئوھانيان قۇرۇلۇشنىڭ نۆۋەتتىكى ئەھۋالى ھەققىدە توختىلىپ: «سۇرپ ساركىس تەخمىنەن بىر ئەسىردىن بۇيان خارابە ھالەتتە ياتاتتى. ھازىر خىزمەتلەردە خېلى زور ئىلگىرىلەش بولدى؛ ئاساسلىق بىنانىڭ قۇرۇلما خىزمەتلىرىنى زور دەرىجىدە تاماملاپ بولدۇق» دېدى.
ئۇ سۆزىنىڭ ئاخىرىدا سودا ساھەسىدىكىلەرنى، خەيرخاھ زاتلارنى ۋە كەڭ جامائەتچىلىكنى بۇ ئىشقا تېخىمۇ كۆپ ياردەم قولىنى سۇنۇشقا چاقىرىپ: «مۇھىم بىر چېركاۋ قۇتقۇزۇۋېلىنىۋاتىدۇ» دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى.
