ئۆتكەن ھەپتە ئىمزالانغان ئۆزئارا چۈشىنىش رامكىسى كېلىشىمى قوراللىق توقۇنۇش بىلەن تۇنجى جىددىي سىناقتىن ئۆتتى.

ئىران ۋە ئامېرىكا، يېڭى نۆۋەتلىك دىپلوماتىك سۆھبەتلەرگە بىر قانچە كۈن قالغاندا ھەربىي توقۇنۇشقا كىردى. ئۆزئارا قىلىنغان ھۇجۇملار، توقۇنۇشلارنىڭ 120-كۈنىدە رايوندىكى جىددىيچىلىكنى ئەڭ يۇقىرى پەللىگە يەتكۈزدى.

ئامېرىكا ھۆكۈمىتى، ھورمۇز بوغۇزىدا بىر يۈك پاراخوتىغا قارىتىلغان ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان ھۇجۇمىغا قايتارما ھۇجۇم سۈپىتىدە، ئىرانغا تەۋە راكېتا ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان ئامبارلىرىغا ھۇجۇم قىلغانلىقىنى جاكارلىدى. تېھران ھۆكۈمىتى بۇ ھەرىكەتنىڭ يېڭى ئىمزالانغان ئۆزئارا چۈشىنىش رامكىسى كېلىشىمىگە ئېنىق بىر شەكىلدە خىلاپ ئىكەنلىكىنى بېكىتىپ، رايوندىكى ئامېرىكا ھەربىي نۇقتىلىرىغا ھۇجۇم قىلغانلىقىنى جاكارلىدى.

ئۆزئارا ئۆچ ئېلىش ھۇجۇملىرى

پىرېزىدېنت دونالد ترامپنىڭ ئىراننى ئەيىبلىگەن باياناتلىرىدىن كېيىن ئامېرىكا مەركىزىي قوماندانلىق ئىشىتابى، ھورمۇز بوغۇزىدىكى پاراخوت ھۇجۇمىغا جاۋابەن قايتارما ھەرىكەت باشلىدى.

ئامېرىكا ئارمىيەسى ئىرانغا تەۋە ساھىل رادار ئىستانسىلىرى بىلەن راكېتا ۋە ئۇچقۇچىسىز ئايروپىلان ساقلاش رايونلىرىغا زەربە بەرگەنلىكىنى ئېلان قىلىپ، ھەرىكەتكە ئائىت كۆرۈنۈشلەرنى ھەمبەھىرلىدى.

ئامېرىكا مۇئاۋىن پىرېزىدېنتى جېي دى ۋېنس بولسا مەسىلە ھەققىدە توختىلىپ، ۋاشىنگتوننىڭ بۇ خىل ھۇجۇملارغا ئوخشاشلا قاتتىق شەكىلدە جاۋاب قايتۇرۇشنى داۋاملاشتۇرىدىغانلىقىنى تەكىتلىدى.

ھۇجۇملاردىن كېيىن ئىران ئىسلام ئىنقىلابى مۇھاپىزەتچىلەر قىسمى سۈرئەت بىلەن ھەرىكەتكە ئۆتتى. ئىران دۆلەت تاراتقۇلىرى، ھورمۇز بوغۇزىغا يېقىن جايلاشقان سىرىك شەھىرى بىلەن قەشم ئارىلى ئەتراپىنىڭ نىشانغا ئېلىنغانلىقىنى مۇئەييەنلەشتۈردى، شۇنىڭ بىلەن بىرگە پورت ئۇل ئەسلىھەلىرىدە ھېچقانداق زىيان مەيدانغا كەلمىگەنلىكىنى مەلۇم قىلدى.

ئىنقىلاب مۇھاپىزەتچىلىرى، ئامېرىكانىڭ بۇ قەدەملىرىگە جاۋابەن رايوندا ئامېرىكا ئەسكەرلىرى تۇتۇشلۇق ھەربىي بازىلارنى ھۇجۇم نىشانى قىلغانلىقىنى جاكارلىدى. تېھراندىكى سىياسىي گۇرۇپپىلارمۇ ھۇجۇملارغا قارشى قاتتىق ئىنكاس قايتۇردى.

ئىران پارلامېنتى دۆلەت بىخەتەرلىكى ۋە تاشقى سىياسەت كومىتېتىنىڭ رەئىسى ئىبراھىم ئەزىزى ۋاشىنگتوننى سۆھبەتنىڭ قاق ئوتتۇرىسىدا ھۇجۇم قىلىش ئارقىلىق دىپلوماتىيەگە سادىق ئەمەسلىكىنى يەنە بىر قېتىم ئىسپاتلىدى، دەپ ئەيىبلىدى.

ھورمۇز بوغۇزىدا كوزىرلار ئوتتۇرىغا تاشلانماقتا

يۈز بەرگەن بۇ ئاخىرقى كرىزىس، يەر شارى ئېنېرگىيە قاتنىشىنىڭ ئەڭ ھالقىلىق نۇقتىسى بولغان ھورمۇز بوغۇزى ئۈستىدىكى ھۆكۈمرانلىق قىلىش كۈرىشىنى قايتىدىن ئەۋجىگە چىقاردى.

تېھران ھۆكۈمىتى، ئىمزالانغان ئاخىرقى كېلىشىمنىڭ ئۆزلىرىگە ھورمۇز بوغۇزىدىن ئۆتكەن پاراخوتلار ئۈستىدە تولۇق كونترول قىلىش ھوقۇقى بەرگەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. رايوندىكى مۇتەخەسسىسلەر ئىراننىڭ ھورمۇز بوغۇزىنى ئامېرىكا بىلەن ئېلىپ بېرىۋاتقان سۆھبەتلىرىدە ئەڭ چوڭ دىپلوماتىك كوزىر ۋە چېكىندۈرگۈچ ئامىلى سۈپىتىدە كۆرىدىغانلىقىنى بىلدۈرمەكتە.

بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى بولسا تەرەپلەرنى ئاگاھلاندۇرۇپ، ھورمۇز بوغۇزىنىڭ بىخەتەرلىكىنىڭ قوغدىلىشىنى ۋە ئىمزالانغان پۈتۈن كېلىشىملەرگە سادىق بولۇشنى تەلەپ قىلماقتا.

لىۋان چېگراسىدا يېڭى رامكا كېلىشىمى

رايوندا ئىران بىلەن ئامېرىكا ئوتتۇرىسىدىكى جىددىيلىك كۈچىيىۋاتقان بىر پەيتتە، ۋاشىنگتوندا لىۋان بىلەن ئىسرائىلىيە ئوتتۇرىسىدا دىپلوماتىك بىر ئىلگىرىلەش يۈز بەردى.

ئامېرىكا يېتەكچىلىكىدە ئېلىپ بېرىلغان سۆھبەتلەر نەتىجىسىدە، ئىسرائىلىيە بىلەن لىۋان ئوتتۇرىسىدىكى توقۇنۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇشنى مەقسەت قىلغان بىر رامكا كېلىشىمى ئىمزالاندى.

ئامېرىكا تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان تېكىستكە ئاساسلانغاندا، ھىزبۇللاھقا ئوخشاش دۆلەت سىرتىدىكى ئاكتىيورلارنىڭ قورالسىزلاندۇرۇلۇشىدىن كېيىن، ئىسرائىلىيە ئارمىيەسى لىۋان زېمىنىدىن باسقۇچلۇق تۈردە ئارقىغا چېكىنىدۇ.

ئەمما لىۋاندىكى ھىزبۇللاھ تەرەپدارلىرى بۇ كېلىشىمنىڭ پۈتۈنلەي ئىسرائىلىيەنىڭ مەنپەئەتىگە خىزمەت قىلىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، تېكىستنى رەت قىلغانلىقىنى ئېلان قىلدى.

كېلىشىم ئىمزالانغان سائەتلەردە، ئىسرائىلىيە ئارمىيەسىنىڭ لىۋان چېگراسىدىكى ماركابا بازىرى ئەتراپىنى داۋاملىق بومباردىمان قىلىشى بولسا رايوندىكى ئۇرۇش توختىتىش تىرىشچانلىقلىرىنىڭ نەقەدەر نازۇك ئىكەنلىكىنى يەنە بىر قېتىم ئاشكارىلاپ قويدى.