ئامېرىكا پىرېزىدېنتى دونالد ترامپ ۋە ئىرانلىق رەھبەرلەرنىڭ ھالقىلىق ھورمۇز بوغۇزى مەسىلىسىدە ئۆزئارا تەھدىت سېلىشى ۋە ئىسرائىلىيەنىڭ يېقىن شەرقتىكى ئۇرۇشنىڭ يەنە بىر نەچچە ھەپتە داۋاملىشىشى مۇمكىنلىكىنى ئېلان قىلىشى بىلەن بىرگە، پاي چېكى بازارلىرى قاتتىق چۈشتى ۋە نېفىت باھاسى ئۆرلىدى.
ترامپ ئىرانغا ھورمۇز بوغۇزىنى قايتا ئېچىشى ئۈچۈن 48 سائەت مۆھلەت بەردى، ئەكسىچە بولغاندا ئېنېرگىيە ئۇل ئەسلىھەلىرىگە قارىتا ھۇجۇملارغا دۇچ كېلىدىغانلىقىنى ئېيتتى. تېھران بولسا ترامپ تەھدىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرغان تەقدىردە، بوغۇزنىڭ پۈتۈنلەي تاقىلىدىغانلىقى ھەققىدە ئاگاھلاندۇردى. توقۇنۇشنىڭ تۆتىنچى ھەپتىسىگە قەدەم قويۇشى ۋە ئاخىرلىشىدىغانلىقىغا دائىر ھېچقانداق بىر ئىشارەتنىڭ كۆرۈلمەسلىكى بازارلاردىكى جىددىيچىلىكنى تېخىمۇ ئەۋج ئالدۇردى.
كۆزەتكۈچىلەر مەركىزى بانكىلارنى ئۆسۈم نىسبىتىنى ئۆستۈرۈشكە مەجبۇرلىيالايدىغان بىر پۇل پاخاللىقى دولقۇنى ئېھتىماللىقىنى ئوتتۇرىغا قويۇش بىلەن بىرگە، ئوغۇت توشۇشنىڭ ئۈزۈلۈپ قېلىشىمۇ يەر شارى يېمەكلىك بىخەتەرلىكىگە بولغان ئەندىشەلەرنى كۈچەيتتى. جىددىيچىلىكنىڭ ئەۋج ئېلىشى پاي چېكى بازارلىرىغا زەربە بەردى؛ ئۇرۇش باشلىنىشتىن ئىلگىرى ئەڭ ياخشى نەتىجە كۆرسەتكەن سېئۇل ۋە توكيۇ بازارلىرىدا سېتىش دولقۇنى كۆرۈلدى. خوڭكوڭ پاي چېكى بازىرى 3 پىرسەنتتىن ئارتۇق قىممىتىنى يوقاتقان بولسا؛ شاڭخەي، تەيبېي ۋە مانىلا بازارلىرى 2 پىرسەنتتىن ئارتۇق زىيانغا ئۇچرىدى.
نېفىت باھاسى يۇقىرىغا قاراپ ئۆرلەپ، بىرېنت نېفىتىنىڭ 112 دوللار ئەتراپىدا، غەربىي تېكساس تىپىدىكى خام نېفىتنىڭ (WTI) بولسا 100 دوللارنىڭ سەللا ئاستىدا سودا قىلىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى.
ھورمۇز كىرىزىسى چوڭقۇرلاشماقتا
ترامپ «تراس سوشىئال» (Truth Social) ئارقىلىق بايانات ئېلان قىلىپ، تېھراننىڭ بوغۇزنى دۈشەنبە كۈنى گىرىنۋىچ ۋاقتى 23:44 كىچە پۈتۈنلەي ئاچمىغان تەقدىردە، ئامېرىكانىڭ ئىراندىكى ئېلېكتر ئىستانسىلىرىنى «يەر بىلەن يەكسان قىلىدىغانلىقى»نى يازدى.
ئىران بولسا، بۇ تەھدىتكە قارىتا ھورمۇزنىڭ پۈتۈنلەي تاقىلىدىغانلىقى ئاگاھلاندۇرۇشىنى بەردى. ئىران پارلامېنت باشلىقى مۇھەممەد باقىر قالىباف تېھراننىڭ ئۇل ئەسلىھەلىرى زەربىگە ئۇچرىغان تەقدىردە، رايون مىقياسىدىكى ھاياتىي ئەھمىيەتكە ئىگە ئۇل ئەسلىھەلەرنى يوقىتىش بىلەن تەھدىت سالدى. ئاخىرقى جىددىيچىلىك ئىسرائىلىيە ئارمىيەسىنىڭ لىۋاندا ھىزبۇللاھقا قارشى قۇرۇقلۇق ھۇجۇمىنى كېڭەيتىدىغانلىقىنى ئېلان قىلىشى بىلەن بىرگە تېخىمۇ ئەۋج ئالدى.
