ئامېرىكا مۇئاۋىن پىرېزىدېنتى جېي دى ۋانس، ۋاشىنگتوننىڭ تېھراندىكى قارار چىقىرىش جەريانىغا دائىر ئېنىقسىزلىققا قارىماي، ئىراننىڭ ئامېرىكا تەلەپلىرىنى قاندۇرۇپ ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇشى ئۈچۈن ئۇران قويۇلدۇرۇش ئىقتىدارىنى «كۆزگە كۆرۈنەرلىك ئەمەلىي دەرىجىدە» ئازايتىشى كېرەكلىكىنى بىلدۈردى.
ئامېرىكانىڭ چەت ئەللەردىكى ئۇرۇشلارغا ئارىلىشىشىغا ئۇزۇندىن بۇيان گۇمان بىلەن قاراپ كەلگەن ۋانس، توقۇنۇشنى ھەل قىلىش سۆھبەتلىرىدە يېتەكچىلىك رول ئوينىغان ۋە سېنتەبىردە ۋاقىتلىق تىنچلىق كېلىشىمىگە ۋاسىتىچىلىك قىلغان، بىراق بۇ كېلىشىم ئۇزۇن ئۆتمەي بۇزۇلغانىدى.
ۋانس رويتېرس خەۋەر ئاگېنتلىقى بىلەن ئۆتكۈزگەن مەخسۇس زىيارىتىدە، ھەرقانداق كېلىشىمنىڭ ئىراننىڭ كەلگۈسىدە يادرو پائالىيەتلىرىنى ئازايتىدىغانلىقى ھەققىدە كاپالەت بېرىشى بىلەنلا چەكلەنمەي، ھازىرقى ئۇران قويۇلدۇرۇش ئىقتىدارىنى تۆۋەنلىتىشىنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
ئۇ مۇنداق دېدى:
«ئەگەر يادرو قورالىنى خالىمىساڭلار، ئۇنداقتا نېمىشقا 60 پىرسەنت قويۇلدۇرۇلغان يېقىلغۇغا ئېھتىياجلىق بولىسىلەر؟ ئەگەر يادرو قورالى ياسىماسلىق ئىرادەڭلارنى كۆرسەتمەكچى بولساڭلار، يۇقىرى دەرىجىدە قويۇلدۇرۇلغان يېقىلغۇ ئىشلەپچىقارماڭلار. بۇ ئىنتايىن ئاساسلىق ۋە ھەل قىلغۇچ بىر مەسىلە. مېنىڭچە، ئۇلار يادرو قورالى ياسىماسلىق ئىرادىسىنى كۆرسەتمەكچى بولسا، قويۇلدۇرۇش ئىقتىدارىغا مۇناسىۋەتلىك ئەمەلىي ئەھمىيەتكە ئىگە بىر قەدەم تاشلىشى كېرەك.»
ۋانس ئامېرىكانىڭ كېلىشىم ھاسىل قىلىشقا يەنىلا ئوچۇق ئىكەنلىكىنى، بىراق ئىراننىڭ يادرو ساھەسىدە كونكرېت يول قويۇشىنى شەرت قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ: «قۇرۇق سۆزنى ئەمەلىي ھەرىكەتنىڭ ئورنىدا قوبۇل قىلمايمىز» دېدى.
تېھراندا قارارلارنىڭ قانداق چىقىرىلىدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس
ۋانس ۋاشىنگتوننىڭ تېھراندا قارارلارنى كىمنىڭ چىقىرىدىغانلىقىغا ئىشەنچى كامىل ئەمەسلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ ئاقساراينىڭ ئىران پىرېزىدېنتى مەسئۇد پەزەشكىيان ۋە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئابباس ئاراقچى بىلەن ئالاقىلىشىۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى. بىراق ئۇرۇشنىڭ بېشىدىكى ئامېرىكا—ئىسرائىلىيە بىرلەشمە ھۇجۇملىرىدا دىنىي رەھبەر ئەلى خامەنېي ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، بۇ ئىككى شەخسنىڭ ئىراننىڭ ھوقۇق قۇرۇلمىسىدا قانچىلىك ھوقۇققا ئىگە ئىكەنلىكىنىڭ ئېنىق ئەمەسلىكىنى قەيت قىلدى.
ۋانس: «بىز بايقىغان مەسىلىلەرنىڭ بىرى، ئۇلارنىڭ دۆلىتىدە قارارلارنىڭ زادى قانداق چىقىرىلىدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس» دېدى. ترامپمۇ سەيشەنبە كۈنى بايانات بېرىپ، ئۆزى دۇچ كېلىۋاتقان «ئەڭ چوڭ مەسىلە»نىڭ ئىراننى كىمنىڭ باشقۇرۇۋاتقانلىقىنى ھېچكىمنىڭ بىلمەسلىكى ئىكەنلىكىنى ئېيتتى.
ئىران تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى باياناتچىسى ئىسمائىل بەقائى يەكشەنبە كۈنى بايانات بېرىپ، ئامېرىكا ئەمەلدارلىرىنىڭ ئىرانلىق مەنسەپداشلىرىنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى ۋە ئىراننىڭ قارار چىقىرىش مېخانىزمىنىڭ قانداق ئىشلەيدىغانلىقىنى ناھايىتى ياخشى بىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەنىدى.
ۋانس نەق مەيداندىكى شارائىتنى باھالاش ئۈچۈن جەڭ مەيدانىدىكى قوماندانلار بىلەن ئۆزى بىۋاسىتە سۆزلەشكەنلىكىنى ئېيتتى. ئۇ ھالقىلىق ئوق-دورا كەمچىللىكىگە دائىر ئەندىشىلەرنى رەت قىلىپ، ئىران قىسىملىرىنىڭ بەزىدە ھورمۇز بوغۇزىدىكى سودا پاراخوتلىرىغا ھۇجۇم قىلالايدىغانلىقىنى، بىراق بۇ سۇ يولى ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدىغان ئېنېرگىيە ئېكسپورتىنى زور دەرىجىدە توسۇپ قالالمىغانلىقىنى بىلدۈردى.
ئۇرۇش ۋە ئۇنىڭ ئايلىق 3 مىليارد دوللارلىق چىقىمى سايلام سەپەرۋەرلىكىنىڭ مۇھىم كۈنتەرتىپ مەسىلىسىگە ئايلاندى. ئېنېرگىيە باھاسىنىڭ ئۆرلىشى، دۆلەت مەجلىسىدىكى كۆپ سانلىق ئورۇننىڭ قايسى پارتىيەگە تەۋە بولۇشىنى بەلگىلەيدىغان، رىقابەت كەسكىن ئىشتاتلاردا ترامپ بىلەن جۇمھۇرىيەتچىلەرنى ئۆزىنى ئاقلاشقا مەجبۇر قىلدى.
ۋانس ترامپتىن كېيىن پىرېزىدېنت بولۇشى مۇمكىن بولغان ئالدىنقى قاتاردىكى جۇمھۇرىيەتچى نامزاتلارنىڭ بىرى دەپ قارالماقتا.
ئۇ كېيىن رويتېرسقا بەرگەن باياناتىدا، 2028-يىلى پىرېزىدېنتلىق سايلىمىغا قاتنىشىش-قاتناشماسلىق توغرىسىدا تېخى قارار چىقارمىغانلىقىنى ئېيتىپ: «مەن تەبىئىتىمدىن ئىشلارنى كېچىكتۈرۈپ يۈرىدىغان ئادەممەن. راستىنى ئېيتسام، بۇ ھەقتە ئانچە كۆپ ئويلانمىدىم» دېدى.
